Lekcija br. 9

Posebni ajeti

youtubdownmp3image_doc

Posebni ajeti

 

  1. Posebni ajeti (ajeti sa posebnim značenjem) jesu oni kojima se izuzima ili ograničava nešto iz opštih ajeta (ajeta sa opštim značenjem).

 

  1. Da li je dozvoljeno izuzimanje ili ograničavanje opštih ajeta sa posebnim?

Imam Ševkani prenosi koncenzus učenjaka, i prijašjnih i onih kasnijih, da se dozvoljeno izuzimati nešto iz opštih ajeta posebnim ajetima. (Iršadul-Fuhul, Ševkani 143.str.)

 

  1. Postoje dvije osnovne vrste izuzimanja ili ograničavanja opštih ajeta i propisa u njima:
  2. a) Spojeno izuzimanje, i to je ono izuzimanje koje se nalazi u istom ajetu u kojem je spomenut opšti propis, ili u ajetu nakon njega.

Spojeni posebni ajeti se javljaju u nekoliko formi, a najčešće forme su:

  • Izuzimanje veznikom ”osim”, ili isključne rečenice

مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ

”Onoga koji zaniječe Allaha, nakon što je u Njega vjerovao –  osim ako bude na to primoran, a srce mu ostane čvrsto u vjeri…čeka teška patnja.’’ (An-Nahl, 106.)

 

كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ

‘’Sve će propasti, osim Lica Njegovog.’’ (Al-Qasas, 88.)

 

  • Pridjev, atribut ili opis

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ

‘’ A onome među vama koji nije dovoljno imućan da se oženi slobodnom vjernicom – eto mu one u vašem vlasništvu, robinje vaše, vjernice.’’ (An’Nisa, 25.)

Robinje vaše je opći pojam za robinje I vjernice I nevjernice. Ali se ovdje onda posebno izdvajaju opisom te robinje sa riječju ’vjernice’.

 

وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ

‘’ i pastorke vaše koje se nalaze pod vašim okriljem od žena vaših s kojima ste imali bračne odnose – ali ako vi s njima niste imali bračne odnose, onda vam nije grijeh.’’ (An-Nisa, 23.)

 

  • Uslov ili uslovna rečenica

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ

‘’ A vama pripada – polovina onoga što ostave žene vaše, ako ne budu imale djeteta,’’ (An-Nisa, 12.)

Dakle mužu će pripasti polovina ostavštine njegove supruge. A ako je ona imala djecu onda njemu neće pripasti polovina ostavštine, već četvrtina.

 

 

  • Cilj

وَلا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ

‘’ i ne prilazite im dok se ne okupaju.’’ (Al-Baqara, 222.)

 

وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ

‘’I ruke vaše do iza lakata.’’ (Al-Mai’da, 6.)

 

 

  1. b) Odvojeno izuzimanje, a to je ono koje se ne nalazi u istom ajetu u kojem je spomenut opšti propis, ili u ajetu nakon njega. Već biva na više načina:

 

  • Ajetom, koji se ne nalazi odmah nakon opšteg ajeta, a može se naći I u drugoj suri

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ

‘’Raspuštenice neka čekaju tri mjesečna pranja…’’ (Al-Baqara, 228.)

 

Ovaj propis spomenut u ovom opštem ajetu, izuzet je sa propisom iz posebnog ajeta:

وَأُولاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ

‘’ Trudne žene čekaju sve dok ne rode.’’ (At-Talaq, 4.)

 

Ili kao što je slučaj sa opštom zabranom vjernicima da žene mušrikinje

وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ

‘’I nemojte se ženiti sa mnogoboškinjama…’’ (Al-Baqara, 221.)

 

Osim onih mnogoboškinja koje pripadaju ehli kitabijkama, tj. Židovkama I kršćankama

 

وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ

‘’ i čestite kćeri onih kojima je data Knjiga prije vas…’’ (Al-Mai’da, 5.)

 

 

  • Izuzimanje opšteg propisa iz Kur’ana sa hadisom Poslanika s.a.w.s.

وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ

‘’a ostale su vam dozvoljene,’’ (An-Nisa, 24.)

U ovom ajetu Allah dž.š., nakon što je naveo koje sve žene vjernik ne smije ženiti, dozvoljava da sve ostale su vjernicima dopuštene da ih mogu ženiti.

 

U ajetu, kao zabranjene žene, nisu navedene ženina tetka sa očeve I majčine strane, niti kćer od ženinog brata ili sestre.

Ove četiri kategorije zabranjenih žena su spomenute u hadisu kojeg bilježi imam Muslim a u kome Poslanik s.a.w.s. kaže: ‘’Ne smije čovjek kao supruge spojiti ženu I njenu tetku.’’

 

 

Ili ajet u kojem Allah dž.š. kao nasljednike spominje svu djecu:

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ

‘’Allah vam naređuje da od djece vaše – muškom pripadne toliko koliko dvjema ženskima.’’ (An-NIsa, 11.)

 

Međutim, hadisom Poslanika s.a.w.s. iz ovog opšteg pravila izuzeti su nevjernici, i ubice:

Hadis: ‘’Musliman ne nasljeđuje nevjernika, niti nevjernik nasljeđuje muslimana.’’ (Buharija I Muslim)

Hadis: ‘’Ubica ne nasljeđuje ništa.’’ (Ebu Davud)

 

 

  • Izuzimanje idžma’om (konsenzusom učenjaka)

إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسَعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ

”O vjernici, kada se u petak na molitvu pozove, kupoprodaju ostavite i pođite molitvu obaviti…’’ (Al-Džum’a, 9.)

 

Ovo je opći propis ostavljanja svih poslova I odazivanja ezanu koji poziva na džumu namaz i nigdje nema izuzetka spomenutog da se neko izuzima.

Konsenzusom svih učenjaka iz propisa ovog ajeta izuzeti su robovi i žene na osnovu drugih dokaza u kojima se jasno vidi da ženama I robovima vjernicima džuma nije obaveza.

 

 

  • Izuzimanje analogijom (Qijasom)

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ

‘’Bludnicu i bludnika izbičujte sa stotinu udaraca biča, svakog od njih…’’ (An-Nur, 2.)

 

Iz ovoga općeg propisa posebnim ajetom izuzete se robinje, kojima slijedi polovina udaraca koja slijedi slobodnu ženu:

فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ

‘’A kada one kao udate počine blud, neka se kazne polovinom kazne propisane za slobodne žene.’’ (An-Nisa, 25.)

 

Na osnovu ovog posebnog ajeta, kojima se robinjama propisuje pola kazne u odnosu na slobodne žene, učenjaci su analogijom došli do propisa kojima se iz općeg ajeta iz sure An-Nur iz kazne bičevanjem sa 100 udaraca izuzimaju I robovi, koji se kažnjavaju kao I robinje sa po 50 udaraca.

 

 

  • Izuzimanje propisa spomenutog u hadisu propisom iz Kur’ana

Primjer toga je propis spomenut u hadisu Poslanika s.a.w.s: ’’Naređeno mi je da se borim protiv ljudi sve dok ne posvjedoče da nema drugog božanstva sem Allaha …’’ (Buharija i Muslim)

Iz ovoga općeg propisa spomenutog u hadisu izuzimaju se oni koji daju džizju od Ehlul-kitabija, a to izuzimanje je spomenuto u Kur’anu:

حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ

‘’sve dok ne daju glavarinu…’’ (At-Tawba, 29.)

 

Primjer tome je i hadis Poslanika s.a.w.s: ’’Ono što se otkine od životinje dok je živa, smatra se strvinom.’’ (Ahmed, Tirmizi, Ebu Davud i ostali)

 

Iz ovoga su izuzeti vuna, dlake i kostrijeti, kao što stoji u 80. Ajetu sure An-Nahl:

وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

‘’a od vune njihove i dlake njihove i kostrijeti njihove prostriku i korisne stvari, sve dok se ne istroše.’’